50 jaar Knokke Art Fair
Een reis door de tijd, van 1976 tot 2025...
Eén van de oudste kunstbeurzen ter wereld, en de langstlopende internationale traditie aan de Belgische kust. Kunst beroert ons, jong en oud, nieuwsgierig en doorgewinterd. Of ze nu wordt beleefd binnen de plechtige muren van een museum of in de open ruimte daarbuiten: kunst wekt emotie op, zet aan tot reflectie en nodigt uit tot dialoog.
Gaat dat zien, mensen, het is een droom als geen ander. |
|
Toen de beurs in 1976 voor het eerst haar deuren opende, was ze nog een verfijnd salon in Hotel La Réserve. In de jaren tachtig groeide ze uit tot een internationaal hoogtepunt, vast verankerd in de zomerkalender van verzamelaars en kunstliefhebbers. Jaar na jaar kwamen meer dan 14.000 bezoekers genieten van de unieke wisselwerking tussen antiek, moderne en hedendaagse kunst.
Eén van de grootste troeven van Knokke Art Fair is altijd haar vermogen geweest om met haar tijd mee te bewegen, om feilloos aan te voelen wat het publiek zoekt en dat te vertalen naar een betekenisvolle ervaring. Al een halve eeuw lang vormt de beurs een onmisbaar rendez-vous voor inwoners, tweede verblijvers en internationale bezoekers die telkens in augustus naar Knokke afzakken voor twee lichtgevende weken vol kunst, schoonheid en ontdekking.
1. Het ontstaan van een nieuwe traditieIn de jaren zeventig hing er aan de Belgische kust een voelbaar optimisme. Knokke-Heist, toen al bekend om zijn golf, architectuur, gastronomie en culturele dynamiek, werd het vanzelfsprekende decor voor een nieuw soort kunstevenement: Kunst- en Antiekbeurs Knokke. Het was méér dan een beurs. Het was een sfeer, levendige openingen, intieme ontmoetingen, de zilte zeelucht vermengd met het gesprek van verzamelaars.
Het concept was eenvoudig, maar tegelijk vernieuwend: de beste galeries en kunstliefhebbers samenbrengen op een plek die kunst viert. Vanaf de allereerste edities onderscheidde Knokke zich. Waar andere beurzen mikten op volume en spektakel, koos dit kustinitiatief resoluut voor kwaliteit, zorgvuldige selectie en menselijk contact. Het groeide uit tot een discreet ontmoetingspunt voor toonaangevende Belgische galeries en de eerste generatie private verzamelaars die mee de nationale kunstscene vormgaven. |
 Schepen Eric Ruysschaert, kunsthandelaar Emile Veranneman, burgemeester Leopold Lippens en organisator Gil Tuteleers
|
Het uitgangspunt bleef eenvoudig, maar tegelijk vernieuwend: de beste galeries en kunstliefhebbers samenbrengen in een omgeving die kunst viert.
Waar andere beurzen inzetten op volume en spektakel, bleef dit kustinitiatief resoluut focussen op kwaliteit, zorgvuldige selectie en menselijk contact.
Werken van Barbara Kruger en Elmgreen & Dragset tijdens Highlights.be 2022, met een selectie uit de meest waardevolle private hedendaagse kunstcollecties van Vlaanderen.
|
2. Een traditie van culturele relevantieGedurende de voorbije vijftig jaar namen tal van internationaal gerenommeerde galeries deel aan de beurs, elk met een eigen visie en artistieke signatuur die mee het levendige kunstlandschap van Knokke vormgaven. Namen als Den Bieman de Haas, Nico Koster, Francis Kyle, Rademakers, Jamar, Berengo Studio, Van Loon, Frans Jacobs, De Rijk Fine Art, M&L Design, Van Gelder, Marnix Neerman, SEM Art Gallery, Gramo Fine Arts, Galerie Hüsstege, Loek Brons, De Jonckheere Gallery, Douwes Fine Art, Von Vertes droegen stuk voor stuk bij aan de duurzame reputatie van de beurs. Hun aanwezigheid maakte van Knokke een waar kruispunt van cultuur, een plek waar erfgoed en vernieuwing elke zomer samenkomen onder hetzelfde licht.
|
Knokke Art Fair heeft geschiedenis geschreven. Enkele van de kunstenaars die in de loop der decennia op de beurs te zien waren, zijn Barry Flanagan, Yayoi Kusama, Constant Permeke, Gerhard Richter, Pol Bury, Berlinde De Bruyckere, Elmgreen & Dragset, Antony Gormley, Henry Moore, Bruce Nauman, Anselm Kiefer, Giuseppe Penone, Barbara Kruger, Helmut Newton, Marcel Duchamp, Fernando Botero, Pablo Atchugarry, Pablo Picasso, Alexander Calder, Jean-Michel Folon, Lucio Fontana, Christo, Alberto Giacometti, Sam Francis, Bruegel, Rembrandt, Vincent van Gogh, David Hockney, en vele anderen.
3. Waar het allemaal begon (jaren 1970 - 1980)Op vraag van het Syndicaat voor de Kunst- en Antiekhandel van Vlaanderen werd Art Promotion Tuteleers aangesteld als marketing- en communicatiebureau voor de organisatie van het Kunst- en Antiquiteitensalon in Hotel La Réserve in Knokke-Heist. Na enkele succesvolle edities hield het syndicaat op te bestaan, waarna net de voormalige leden zelf Art Promotion Tuteleers aanmoedigden om de beurs in eigen beheer voort te zetten. Die beslissing vormde het begin van wat zou uitgroeien tot één van de meest duurzame kunstevenementen van Europa.
Reeds in die vroege jaren sloten belangrijke namen uit de moderne en hedendaagse kunstwereld zich aan, waaronder Stichting Veranneman (Kruishoutem), Deweer Art Gallery (Otegem), Rob Van den Doel (Den Haag) en Galerie Michèle Broutta (Parijs). Binnen het segment van de oude meesters namen ook handelaars deel die later of gelijktijdig op TEFAF Maastricht exposeerden, zoals Kunsthandel J. Fijnaut (Amsterdam) en Jacques van Rijn Fine Art (Maastricht), de bezieler achter Pictura International, de voorloper van het huidige TEFAF. |
Historische affiche van de allereerste editie van de kunstbeurs
|
4. Groei en internationale erkenning (jaren 1990 - 2000)
|
De jaren negentig markeerden een periode van sterke groei en verbreding, met de introductie van inhoudelijk sterke nevenevenementen. Eén daarvan was de thematische tentoonstelling “Portugal: Filips en Isabella – een Bourgondisch-Portugese alliantie”, die veel weerklank vond en de toenemende culturele ambitie van de beurs onderstreepte. Gereputeerde internationale galeries zoals Willy Schoots en Gallery Delaive vervoegden het deelnemersveld en versterkten Knokkes positie op het Europese kunstcircuit.
Binnen de beurs ontstond al snel een Europees Paviljoen, met tophandelaren uit het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Nederland, Frankrijk en Duitsland, aangevuld met een sterke vertegenwoordiging van Belgische galeries. Onder hen bevond zich ook Jan de Maere uit Brussel, voormalig voorzitter van de Belgische Kamer voor Antiquairs. |
Afbeelding boven: burgemeester Manu De Sutter, Viviane & Patrick Berko en ere-senator Roger Windels
|
De allereerste editie van Sculpture Link, in 1993, met ‘Adam’ en ‘Eva’ van Jos De Decker
|
Ondanks het steeds internationaler karakter van de beurs en de ruime media-aandacht bleef de locatie, het Cultuurcentrum Scharpoord, bij een breder publiek relatief onbekend. Dat leidde tot het ontstaan van Sculpture Link, een beeldenwandeling die bezoekers vanaf de Zeedijk tot aan Scharpoord begeleidde.
Van 15 juni tot 15 augustus sierden monumentale sculpturen de kustlijn en transformeerden Knokke tot een openluchtmuseum aan zee. Het concept werd meteen een succes en groeide uit tot een geliefde traditie die meer dan dertig jaar standhoudt. In het jaar 2000 bereikte de beurs haar 25ste editie en brak een nieuw tijdperk aan onder een nieuwe naam: Art Nocturne Knocke. De herpositionering weerspiegelde een gewijzigd ritme: de beurs opende voortaan in de avonduren en omarmde zo de unieke, nocturne sfeer van Knokke. Doorheen haar geschiedenis werd Knokke vereeuwigd door kunstenaars uit binnen- en buitenland. Al vanaf de jaren 1880 legden schilders als Félicien Rops, François Musin, Anna Boch, Paul Parmentier, Alfred Verwee, Henri Permeke, Luc Peire, Roger Nellens en Gilbert Decock het bijzondere kustlicht vast op doek. Onder het mecenaat van Roger Nellens, gepassioneerd verzamelaar en visionair achter het Casino Knokke, bleef de stad grote namen uit de internationale kunstwereld aantrekken en verstevigde zij haar reputatie als culturele parel aan zee. |
5. Een nieuwe generatie en een hernieuwde geest (jaren 2000 - 2020)
|
De koers van de beurs werd steeds duidelijker: het samenbrengen van een hoogwaardige selectie Moderne en Hedendaagse Kunst, ingebed in de unieke zomerse sfeer van de Belgische kust. Doorheen de jaren schaarde zich een indrukwekkende groep culturele en politieke persoonlijkheden achter de beurs binnen het Beschermcomité, waaronder Paul Breyne (gouverneur van West-Vlaanderen), graaf Leopold Lippens (burgemeester van Knokke-Heist), Maxim Willems (schepen van Cultuur), dr. Valentin Vermeersch (hoofdconservator van de Stedelijke Musea Brugge), barones Janssen en, later ook, België’s huidige eerste minister Bart De Wever.
De 40ste editie groeide uit tot een volwaardig festival, verrijkt met tal van randactiviteiten, van een modecollaboratie met Veerle Windels, over een klassiek concert onder leiding van Liebrecht Vanbeckevoort, tot een immersieve lichtinstallatie die de zomernachten deed oplichten. In de meest recente jaren lieten verschillende uitzonderlijke tentoonstellingen een blijvende indruk na, met onder meer werk van Piet Stockmans, Yayoi Kusama, Philippe Pastor en Barry Flanagan. Na de verhuis naar het Grand Casino Knokke in 2021 kregen ook Belgische private verzamelaars een eigen podium via Highlights.be, een concept dat al snel uitgroeide tot een nieuwe jaarlijkse traditie. |
Organisator Alexander Tuteleers met wijlen Burgemeester van Knokke-Heist Graaf Leopold Lippens
|
|
50 jaar beschermcomité
______ Graaf/Comte Leopold Lippens Wijlen Burgemeester Knokke-Heist Bart De Wever Eerste Minister van België Jacques J. Nellens Gedelegeerd bestuurder Casino Knokke Maxim Willems Schepen van Cultuur Knokke-Heist Jean-Luc Dehaene Eerste Minister van België Willy Claes Vice-eerste minister, minister van Buitenlandse Zaken Willy De Clercq Minister van Staat, voorzitter van de commissie buitenlandse economische betrekkingen van het Europees parlement. Robert Urbain Minister van Buitenlandse Handel en Europese Zaken Guy Verhofstadt Eerste Minister van België Antoine Duquesne Minister van Binnenlandse Zaken Bert Anciaux Vice-minister van Cultuur Barones/Baronne Paul Janssen Renaat Landuyt Vice-minister van Toerisme Jaak Gabriels Vice-minister van Buitenlandse Handel |
Paul Breyne
Gouverneur van West-Vlaanderen Sven Gatz Minister van Cultuur Lydia Peeters Minister van Cultuur Hugo Schiltz Vice-Eerste Minister Herman De Croo Minister van Buitenlandse Handel Jan Jambon Vlaams Minister-President Daniel Coens Minister van Onderwijs Dirk Van Nuffel Hoofdcommisaris politie Knokke-Heist Mark Eyskens Minister van Buitenlandse Zaken Philippe Maystadt Minister van Financiën & Vice-Eerste Minister Leo Tindemans Minister van Buitenlandse Betrekkingen Valentin Vermeersch Hoofdconservator Stedelijke Musea Brugge Ridder Raynier van Outryve d’Ydewalle Voorzitter GIMV Manu Desutter Burgemeester Knokke-Heist Eric Ruysschaert Schepen van Cultuur Knokke-Heist |
Knokke werd opnieuw een brug, tussen het gevestigde en het avant-gardistische,
tussen Belgische verfijning en internationale ambitie.
6. Stemmen van continuïteit en visie
Al vijftig jaar wordt Knokke Art Fair niet alleen gevormd door kunstwerken en galeries, maar ook door de stemmen die haar ambitie hebben gedragen. Culturele leiders, publieke figuren en de organisatoren zelf hebben, elk in hun eigen register, verwoord waar deze beurs voor staat: continuïteit, excellentie en een onwankelbaar geloof in de kracht van kunst.
De volgende toespraken markeren het gouden jubileum van 2025. Ze blikken terug op het verleden, terwijl ze tegelijk de blik openen op wat nog komen zal.
De volgende toespraken markeren het gouden jubileum van 2025. Ze blikken terug op het verleden, terwijl ze tegelijk de blik openen op wat nog komen zal.
|
Thomas Van Cromphout
Directeur, Grand Casino Knokke Met grote trots en oprechte bewondering heet ik u welkom op de jubileumeditie van KNAF, Knokke Art Fair, die dit jaar haar 50ste verjaardag viert. Het is een uitzonderlijk moment in de geschiedenis van deze gerenommeerde beurs, en een ware eer voor Grand Casino Knokke om als gastlocatie te mogen fungeren. Gedurende vijf decennia heeft KNAF haar reputatie opgebouwd als een toonaangevende ontmoetingsplaats voor kunstliefhebbers, verzamelaars, galeries en kenners uit binnen- en buitenland. Wat ooit begon als een initiatief van gepassioneerde kunsthandelaars, is uitgegroeid tot een vaste waarde in de Belgische en Europese kunstwereld. KNAF staat synoniem voor kwaliteit, authenticiteit en een scherp oog voor het esthetische én het historische. Grand Casino Knokke voelt zich nauw verbonden met deze waarden. Ons huis ademt cultuur en elegantie, en vormt daarmee een natuurlijk decor voor een beurs die schoonheid en vakmanschap viert. De grandeur van deze plek, verweven met het artistieke karakter van KNAF, zorgt jaar na jaar voor een unieke ervaring. Namens het hele team wil ik de organisatoren, deelnemers en trouwe bezoekers van harte feliciteren met dit gouden jubileum. Moge deze 50ste editie niet enkel een viering van het verleden zijn, maar ook een inspirerende blik op de toekomst van kunst en erfgoed. Welkom bij KNAF 2025. Welkom in Grand Casino Knokke. 
Monumentaal werk van Barry Flanagan tijdens Sculpture Link 2022
Alexander Tuteleers Organisator, Knokke Art Fair Vijf jaar geleden mocht ik de fakkel overnemen van mijn ouders en maakte van de gelegenheid gebruik een pagina om te slaan. Covid had net toegeslagen en de kunstwereld was, eens te meer, volop in verandering. De Knokke Art Fair volgde Art Nocturne Knocke op, het Grand Casino Knokke volgde het Cultuurcentrum Scharpoord op, galeries in moderne kunst volgden antiekhandelaars op. Kunstenaars gingen hun eigen weg met ArtistMeeting, die er intussen al drie edities op heeft zitten met jaarlijks meer dan 100 deelnemers en design vond een eigen gading in SavoirFaire, die intussen jaarlijks plaatsvindt eind oktober. Tot 60 kunstbeurzen bezoek ik jaarlijks wereldwijd en soms stel ik mij de vraag: wat is nu echt het verschil tussen de Knokke Art Fair en al die kunstbeurzen wereldwijd? Ik kom telkens terug tot drie elementen die fundamenteel verschillen: concept, service en plaats & periode. Want de transformatie vijf jaar geleden maakten mijn ouders ook al mee in 1983, toen ze de traditionele Vlaamse antiekbeurs omvormden naar een internationale beurs die moderne en hedendaagse kunst bracht toen daar nog geen sprake van was; actualiteit was altijd al het uitgangspunt. Twintig jaar geleden introduceerden we als eerste VIP shuttle services met premières van merken zoals Maserati, Bentley, Jaguar, Tesla, Mercedes-Benz, BMW, Lexus, DS. En tot op vandaag zijn we één van de enige beurzen die een gratis shuttle service aanbiedt aan alle bezoekers. Van alle beurzen die ik wereldwijd bezocht zijn we de enige met een gratis bar voor alle bezoekers. En de Knokke Art Fair is niet alleen de voornaamste kunstbeurs in Vlaanderen, maar is ook wereldwijd de enige die de periode van begin augustus aandurft. En het aanbod, na 50 jaar nog steeds actueler dan ooit, blijft bijzonder internationaal. Maar de kunstbeurs laat ook een enorme stempel na op de gaststad. Tenslotte: hoeveel galeries zijn er niet in Knokke begonnen dankzij de beurs? Intussen telt de gemeente al om en bij de 90 galeries op ongeveer twee lopende kilometer. Knokke is een ku(n)stbestemming geworden. Het Grand Casino Knokke kwam na decennia terug tot leven met prachtige expo’s zoals Highlights.be de afgelopen drie jaar, die toelieten de wereld van verzamelaars te verkennen. Maar vandaag dus wordt de Knokke Art Fair een halve eeuw en terwijl we altijd vooruitkijken is het gepast nu ook eens terug te blikken. Experimenteel zijn we nooit geweest, fotografie komt nu meer aan bod naast schilderkunst en beeldhouwkunst die al decennialang aanwezig is, maar divers — dat is de beurs altijd geweest. Je vindt op de Knokke Art Fair objecten van duizenden tot miljoenen euro’s. Quasi alle continenten zijn vertegenwoordigd: Europa, Afrika, Amerika, Azië. We bieden een platform aan gereputeerde internationale galeries om met onze kwalitatieve bezoekers in contact te treden. Want dat keert toch wel terug in de bevragingen van al onze deelnemers doorheen de jaren: dat de Vlamingen kenners en liefhebbers zijn. Al sedert de middeleeuwen is Vlaanderen tenslotte de bakermat van de verzamelaars. Want onderschat ze niet: de Vlaamse verzamelaars zijn wereldberoemd. Vijftig jaar dus. Men zegt dat we de oudste kunstbeurs ter wereld zijn die door dezelfde familie wordt georganiseerd, en dat is opmerkelijk. Niet om nostalgisch te zijn, maar omwille van het feit dat we onze eigen koers zijn kunnen blijven varen. Vaak tegenstroom, maar altijd mee met de markt. Een vrijheid die andere grotere beurzen niet hebben door hun complexe structuur en afhankelijkheid van grote organisaties waar ze vaak deel van uitmaken. En terwijl ik deze tekst schrijf zijn we al volop bezig met volgend jaar, want dan zal de expo 50 jaar plaatsmaken voor een nieuw hoofdstuk. En reken er maar op dat er opnieuw iets vernieuwend en actueel aankomt, zoals u dat van ons gewoon bent. Bedankt aan al onze trouwe bezoekers, van wie sommigen we de gezichten al decennialang (her)kennen, en wees altijd van harte welkom op onze evenementen om nieuwe zaken te ontdekken. Het is nooit ons doel geweest om een show neer te zetten waarin iedere bezoeker alles “goed” of “mooi” vindt, maar we willen steeds een garantie bieden om iets te ontdekken. En zolang we dit kunnen waarmaken, blijven we graag op koers om uit te groeien tot de oudste, meest internationale en aangenaamste kunstbeurs ter wereld. |
Werk van George Condo, Tony Cragg & Andy Warhol
Bart De Wever
Eerste Minister van België Vijf eeuwen geleden, op 27 augustus 1520, stapte een vermaarde Duitse kunstenaar het stadhuis van Brussel binnen. Hij had gehoord dat daar prachtige voorwerpen uit de Nieuwe Wereld uitgestald lagen. De Duitser was in de wolken. In zijn dagboek schreef hij: “Ich hab aber all mein lebtag nichts gesehen, das mein herz also erfreuet hat.” De kunstenaar die in heel zijn leven nog nooit iets gezien had dat zijn hart zo met geluk vulde, was niemand minder dan Albrecht Dürer. Hij bezocht de Lage Landen in die periode zeer uitgebreid. In het Brusselse stadhuis kwam hij voor de eerste keer in aanraking met kunstige objecten uit een voor hem volledig onbekende cultuur. Dat maakte duidelijk een enorme indruk. Dürers ervaring toont hoe kunst ons soms tot in het diepste van ons wezen kan aangrijpen. Hoewel ik zelf eerder een kunstminnaar dan een kunstkenner ben, besef ik dat eveneens ten volle. Mijn vermogen om kunst te bevatten eindigt ergens tussen de oplevering van de Antwerpse kathedraaltoren, de meest volmaakte gotische toren ter wereld, en de barokke schilderijen van Rubens, Van Dyck en Jordaens. Maar dat weerhoudt me er niet van om heel goed te begrijpen wat voor een ongelooflijk gevoel kunst ons kan geven. Ook hedendaagse kunst. Economen hebben daar een treffende term voor bedacht die warmer bedoeld is dan hij klinkt. Zij praten over het “esthetisch dividend”. De echte waarde van een kunstwerk is onschatbaar. Ze ligt in the eye of the beholder. Maar wie een kunstwerk bezit of bewondert, krijgt dat esthetisch dividend ervoor in ruil. Zomaar, zonder er iets voor te hoeven doen. En zonder risico. In internationaal jammer genoeg economisch onzekere tijden is dat bijster interessant. Kunsttentoonstellingen als Knokke Art Fair (KNAF) bieden bezoekers dus een zekerheid die zeldzaam is. De zekerheid op esthetisch dividend, of ze nu louter toeschouwer blijven of hun hart verliezen aan een welbepaald kunstwerk. De zekerheid dat hun hart zich met geluk zal vullen, zoals dat van Dürer. KNAF is een gevestigde waarde aan onze Vlaamse kust, het zeetje zoals we liefkozend zeggen, in het zoete Knokke. Met een indrukwekkende staat van dienst van vijftig jaar traditie staat KNAF te boek als een ijkpunt op de kunstkalender. De sterkte van KNAF ligt bovendien in het verenigen van zeer diverse galerijen uit verschillende landen. Daarmee sluit KNAF aan bij een rijke voorgeschiedenis aan kunstbeurzen, salons en tentoonstellingen in dit land. Steden als Brugge en Antwerpen hadden tijdens hun Gouden Eeuwen kunstbeurzen die befaamd waren in heel de wereld. Maar dat verhaal is niet ten einde: daar schrijven honderden kunstgalerijen en veilinghuizen vandaag aan verder. Dit land heeft een ontzagwekkend aantal beroemde kunstenaars voortgebracht, maar we mogen nooit vergeten dat velen onder hen ook bijzonder vernuftige zakenmensen waren. Een groot hart voor de kunst ging hand in hand met een goed oog voor de kunsthandel. En aan de kopers van hun werk hebben we een groot deel van de collecties van onze kunstmusea te danken. Want elke oprechte kunstliefhebber weet dat we kunst niet alleen voor onszelf verzamelen. Ik ben al wie meewerkt aan KNAF dus erkentelijk voor hoe zij kunstminnaars, kunstkenners, kunstenaars en kunsthuizen met elkaar verbinden. Ik hoop dat deze gouden jubileumeditie voor alle bezoekers geluk en vervoering brengt. Ik wens u dan ook een inspirerend en verrijkend bezoek. 
Werk van Gerhard Richter, Niki de Saint Phalle & Tom Wesselman
|